TÜRKİYE’DE İNSAN GENETİĞİNİN TARİHÇESİ
1930 Türkiye'de insan genetiği ile ilgili ilk çalışmalar İstanbul Üniversitesinin çeşitli fakültelerinde ANTROPOLOJİK çalışmalarla başladı.
- Şevket Aziz KANSU
- Sadi IRMAK
- Perihan ÇAMBEL
- İhsan Hilmi ALANTAR
1948’de Sadi IRMAK’ın "Veraset Biyolojisi" kitabı 80 sayfa olarak basıldı
1960 A. HEILBRONN ve C. KOSSWIG İstanbul Üniversitesindeki çalışma sonuçlarını " Principia Genetica" kitabında yayınladılar
1958 İstanbul Üniversitesi‘ nde İlk Sitogenetik Çalışmalar REIMANN Tarafından " Tecrübei Araştırma Laboratuvarında " Başladı
1959 Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi ilk genetik tetkik " Sex kromatin" (Bekir Sıtkı ŞAYLI)
1961-62 Hacettepe Üniversitesinde Çocuk Hastanesinde sitogenetik laboratuarI kurulması: Altan GÜNALP, Kutay TAYŞİ
1963 İlk Sitogenetik laboratuarları: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi (Bekir Sıtkı ŞAYLI), Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Burhan SAY, Ergül TUNÇBİLEK
1964 Ankara Tıp Fakültesinde İnsan genetiği, kromozomlar ve DNA konferansları
1965 Hacettepe Çocuk Hastanesi ilk sitogenetik yayınları Burhan SAY
ve ark.
1966 Ankara Tıp Fakültesinde; (B.S.ŞAYLI )
- Genetik Kürsüsü' nün kurulması,
- Genetik kurslarının başlaması,
- Genetikle ilgili Türkiye'den yayınların "Bulletin of John Hopkins " Dergisinde basılması.
1968 Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi
- Birinci Genetik Simpozyumu
1968 Hacettepe Çocuk Hastanesi Klinik Genetik Bölümü Burhan SAY, Ergül TUNÇBİLEK, Sevim BALCI, Kutay TAYŞİ
1969 WHO - Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi: National course on human genetics
1969 Hacettepe Biyoloji Moleküler Biyoloji ve Genetik Altan GÜNALP
1970 Beden ve zekaca yetersiz çocuğun medikal
ve mediko-sosyal sorunları (Ankara panel)
1970 Hacettepe Biyoloji Sitogenetik (GTG bantlama) Altan GÜNALP, Güven LÜLECİ, Dr. Charlotte HALICIOĞLU
1971 Cerrahpaşa Tıp Fakültesinde Çocuk Kliniğinde sitogenetik laboratuvarı kurulması, genetik - teratoloji seksiyonunun eklenmesi. (Asım CENANİ)
1971 Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Kliniğinde genetik çalışmaların başlaması
Memnune YÜKSEL APAK
1972 Tıpta Uzmanlık Tüzüğüne 2 yıllık “Genetik Uzmanlık Anadalının” konulmasına B. S. ŞAYLI' nın öncülük etmesi
1973 Mezuniyet sonrası genetik kursu: Türk Diyabet Cemiyeti, İstanbul Tabip Odası, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi
1974 Cerrahpaşa Çocuk Kliniğinde Türkiye'de ilk genetik-teratoloji yataklı hasta servisinin açılması (A.CENANİ).
Hacettepe Üniversitesi, 1968 Burhan Say, Kutay Tayşi, İnsan genetiğinin ders programına girmesi
1974 PEDİATRİK GENETİK KONGRESİ (22-27 Temmuz 1974 , İstanbul )
- Türk Pediatri Kurumu
- Cerrahpaşa Çocuk Kliniği
- Sağlık Bakanlığı
- Almanya , Danimarka ve Fransa'dan uzmanların katılımı ile
1976 Genetik Doçentliğinin tüzüğe konması ( B.S. ŞAYLI )
1976 Ege Tıp Fakültesi Çocuk Kliniğinde Genetik çalışmaların başlaması
Oğuz AKSU Cihangir ÖZKINAY
1977 Üniversitelerin bir kısmında "Tıbbi Genetik Enstitüleri" nin kurulması ve
1981 yılında YÖK yasası ile kapatılması
1979 Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi
- 2. Genetik Sempozyumu
1981 TUBİTAK
I. ULUSAL GENETİK SEMPOZYUMU
( 2-5 Mayıs 1981 )
1981 GENETİK DERNEĞİ kurulması.
Kurucu üye B. S. ŞAYLI ilk başkanı
1984 Cerrahpaşa Çocuk Kliniğinde “Genetik-teratoloji Bilim Dalı” kurulması
İstanbul Üniversitesinde Tıbbi Biyolojik Bilimler Bölümü kurulması
Tamamı >>>
Tıbbi Genetik Derneği Mart 1993 tarihinde
Prof Dr Ergül Tunçbilek
Prof Dr Işık Bökesoy
Prof Dr M. Yüksel Apak
Prof Dr N. Başaran
Prof Dr B. S. Şaylı
Prof Dr S. Balcı
Prof Dr G. Lüleci tarafından kurulmuştur.
Derneğin amaçları Tıbbi Genetik konusunda katkısı olanları bir araya getirmek, sorunları birlikte ele almak, üyeler arası dayanışmayı sağlamak, mezuniyet öncesi ve sonrası eğitim planlaması ile uğraşmak, üyeler ve uluslararası haberleşmeyi gerçekleştirmek, konferans, sempozyum, seminer, kongre, yayın gibi etkinlikler yapmak ve çalışmaları halka tanıtmak olarak belirtilmiştir.
Dernek ilk genel kurulunu 14 Mayıs 1993 tarihinde 24 üye ile yapmış ve E. Tunçbilek; I. Bökesoy; N.Başaran; S. Balcı ve Ş. Ayter yönetim kurulu, B. S. Şaylı; C. Özkınay ve M. Y. Apak denetim kurulu üyeliklerine seçilmişlerdir. Yönetim kurulu ilk toplantısında Prof Dr E. Tunçbilek’i başkan olarak seçmiştir.
Derneğin 2. olağan genel kurulu 31.07.1995 tarihinde 83 üye ile yapılmıştır. Bu toplantıda yönetim kurulu üyeliklerine E. Tunçbilek; I. Bökesoy; N. Başaran; A. Cenani ve Ş. Ayter seçilmiştir. Denetim kurulu üyeliklerine ise A. Tükün, D. Aktaş ve K. Boduroğlu seçilmişlerdir. Yönetim kurulu toplantısında dernek başkanlığına ikinci defa Prof Dr E.Tunçbilek seçilmiştir.
Derneğin 3. Olağan genel kurulu 19.09.1997 tarihinde 140 üye ile toplanmıştır. Bu toplantıda E. Tunçbilek; N. Başaran; M. Y. Apak; S. Başaran ve S. Hacıkanefioğlu yönetim kurulu, G. Kılıç; T. Tikel ve Ş. Palandüz denetim kurulu üyeliklerine seçilmişlerdir. Yönetim kurulu dernek başkanlığına Prof Dr M. Y. Apak’ı seçmiştir.
Balkan Genetik Toplantıları:
Tıbbi Genetik Derneği adına 31 Ağustos-3 Eylül 1994 tarihinde Atina’da yapılan “ 1st Balkan Meeting on Human Genetics ” toplantısında iki ayrı workshopa katılınmıştır.
“ Balkan Ülkelerinde Klinik Genetik Çalışmalar “ başlıklı workshopta Prof Dr E. Tunçbilek bir sunum yapmış ve ülkemizdeki durumu anlatmıştır.
“ Balkan Ülkelerinde Prenatal Tanı Çalışmaları “ isimli toplantıda da Prof Dr Ş. Ayter “Moleküler Genetik teknikler kullanılarak monogenik hastalıkların prenatal tanısı “ başlıklı bir bildiri sunmuştur. Aynı toplantı için “ Kromozom hastalıklarının prenatal tanısı “ başlıklı ve Prof Dr N. Başaran tarafından hazırlanan bildiri kendisi toplantıya katılamadığı için Prof Dr E. Tunçbilek tarafından sunulmuştur.
Tıbbi Genetik Derneği “ 2nd Balkan Meeting on Human Genetics “ i 24-27 Eylül 1996 tarihinde İstanbul’da düzenlemiştir. Cumhurbaşkanı Sayın S. Demirel’in himayelerinde İstanbul’da Harbiye Askeri Müzesinde toplanan kongrenin başkanı Prof Dr E. Tunçbilek, Organizasyon komitesi, Memnune Yüksel Apak, Güven Lüleci, Sevim Balcı, Nurettin Başaran; kongre sekreteri Ş. Ayter’dir.
Ülkemizden 200, yurtdışından 50 misafirin katılımı ile gerçekleşen toplantıya Kanada, ABD, Fransa, Belçika, Norveç, Rusya, Romanya, Bulgaristan, Almanya, Yunanistan, Slovenya, Sırbistan, Arnavutluk, Litvanya, Moldova, Macaristan ve Çek Cumhuriyetinden katılan misafirler toplantının sonunda hem toplantının akademik kalitesinden, hem de İstanbul’da gösterilen misafirperverlikten çok memnun olduklarını defalarca ifade etmişlerdir.
Türkiye’de ‘Genom Araştırmaları Konsorsiyomu’ oluşturulmuş, organizasyon için Prof. Dr. Mehmet ÖZTÜRK ve Prof.Dr. Meral ÖZGÜÇ görevlendirilmiştir. Daha sonra TUBİTAK desteği ile ilk toplantı Ocak ayında Ankara’da yapılmış 24 kişi katılmıştır. İkinci toplantı 6 Eylül 1996’da İstanbul Harbiye Kültür Merkezinde II. Balkan Genetik Kongresinden sonra yapılmış ve toplantıda tartışma, durum saptaması ve Genom projesinin hedef ve amaçları olarak iki konuya odaklanmıştır. Toplantı sonunda gönüllülük ve aday gösterme şeklinde aşağıda belirtilen konularda çalışma grupları oluşturulmuştur. Bu grupla Türkiye genom projesinin hedef ve amaçlarını saptayacak bir ön çalışma başlatılmıştır.
KOORDİNASYON KURULU ÜYE LİSTESİ
KLİNİK GENETİK
Prof.Dr.Memnune Yüksel APAK* İ.Ü.Çocuk Sağ.Ens.Tıbbi Genetik BD.Çapa, İstanbul
Prof.Dr.Sevim BALCI Hacettepe Üniv.Tıp Fak.Klinik Genetik BD., Ankara
Prof.Dr.Gülten ERDOĞAN İ.Ü.Tıp Fak.İç.Hst.Tıbbi Genetik.B.D., İstanbul
SİTOGENETİK
Prof.Dr.Güven LÜLECİ* Akdeniz Üniv.Tıp Fak.Tıbbi Biyo. ve Genetik ABD,Antalya
Prof.Dr.Nurettin BAŞARAN Osmangazi Üniv.Tıp Fak.Genetik B.D., Eskişehir
Doç.Dr.Seher BAŞARAN İ.Ü.Çocuk Sağ.Ens.Tıbbi Genetik BD., Çapa, İstanbul
MOLEKÜLER GENETİK
Doç.Dr.Tayfun ÖZÇELİK* Bilkent Üniv.Moleküler Biol.ve Genetik Böl., Ankara
Doç.Dr.Cihan ÖNER Hacettepe Üniv.Moleküler Biol.Böl.Beytepe, Ankara
Doç.Dr.Hayat ERDEM Hacettepe Üniv.Fen Fak.Tıbbi Biol. ABD, Ankara
Doç.Dr.Bülbun AKBAŞAK İnönü Ü.Fen Fak.Moleküler Biol.ve Genetik ABD, Malatya
MOLEKÜLER BİYOLOJİ
Prof.Dr.Şükrüye AYTER* Hacettepe Üniv.Tıp Fak.Tıbbi Biol. ABD, Ankara
Prof.Dr.Ufuk GÜNDÜZ ODTÜ Biyolojik Bilimler Böl., Ankara
Prof.Dr.Nazlı BAŞAK Boğaziçi Üniv. Moleküler Biol ve Genetik Böl., Ankara
Yrd.Doç.Dr.Işık YULUĞ Bilkent Üniv. Moleküler Biol ve Genetik Böl., Ankara
Dr.Ender ALTIOK TUBİTAK Marmara Araş. Merkezi, Kocaeli
BİYOTEKNOLOJİ
Dr.Tamer YAĞCI* TÜBİTAK Marmara Araş. Merkezi, Kocaeli
Dr.Seçkin ÖZEN GATA Tıbbi Genetik B.D., Ankara
BİYOETİK
Prof.Dr.Asım CENANİ* İ.Ü.Cerrahpaşa Tıp Fak.Tıbbi Biyolojik Bilimler Böl., İstanbul
Prof.Dr.Işık BÖKESOY Ankara Üniv.Tıp Fak.Tıbbi Biol.Genetik ABD, Ankara
BİYOİNFORMATİK
Dr.Mehmet ALİKAŞİFOĞLU* Hacettepe Üniv.Tıp Fak.Tıbbi Genetik Böl., Ankara
Doç.Dr.Hande ÇAĞLAYAN Boğaziçi Üniv. Fen Fak. Moleküler Biol. ve Genetik Böl., İstanbul
Dr.Serdar ARAL (Danışman) CNRS URA 1335 Fac. Medecine Necker, Paris
Reha FİDANCI Ankara Üniv.Veterinerlik Fak.Biyokimya ABD, Ankara
Kezban ÜNSAL Bilkent Üniv. Moleküler Biol. ve Genetik Böl., Ankara
* Grup Raportörü
Seçilen gruplar kendi alanları ile ilgili rapor hazırlamışlardır. RAPOR Temmuz 1997’de TUBİTAK’ta tekrar yapılan toplantıda değerlendirilmiş, Ankara’da bulunan öğretim üyelerinden oluşan bir yürütme kurulu oluşturulmuş, “Türk Genom Projesi”nin ön bilgilerini almak üzere kişisel bilgi formu düzenlenmiştir. Yürütme kuruluna aşağıdaki üyeler seçilmiştir:
I BÖKESOY
Ankara Üniv.
U.GÜNDÜZ
ODTU
A.E.KARAKAYA
Gazi Üniv.
G.OĞUR
GATA
M.ÖZGÜÇ
Hacettepe Üniv.
M.ÖZTÜRK
Bilkent Üniv.
Daha sonra toplanan bilgi formları değerlendirilerek ortak proje hazırlanması çalışmaları başlamıştır. Genetik alanında çalışan herkes bu konuda yapılan çalışmalar konusunda 2 ayda bir “Genom Araştırmaları Haber Mektubu” ile bilgilendirilmiştir.
1998 yılında çeşitli genetik merkezlerinde hazırlanan 19 projeden insan genetiği alanında olan 17’si seçilerek belli konuları içeren ortak çerçeveli proje hazırlanması benimsenmiştir. Amaç, ‘Türkiye Ulusal Gen Bilgileri Merkezi’ başlığında ülkemizde yaygın görülen genetik hastalıkların kökenini araştırmak, hastalık genlerinin sıklıklarını belirlemek, belli hastalıklara direnç ve yatkınlık özelliklerinin temellerini incelemek için topluma özgü genetik profili çıkartmak şeklinde tanımlanmıştır. Projeye kaynak bulmak için Ocak 1999’da TUBİTAK’a projeler sunulmuş, UNESCO milli komitesine de tanıtım yapılmıştır.Uzun yıllar çok emek verilen bu çalışmalar daha sonra çıkan dedikodular ve ilgisizlik nedeni ile maalesef gerçekleştirilememiş, son haberleşme mektubu Nisan 1999 tarihinde dağıtıldıktan sonra çalışmalar durmuş, gruplar dağılmıştır.
Sonuç olarak sadece sitogenetik alanındaki grup (Güven LÜLECİ, Seher BAŞARAN ve Nurettin BAŞARAN) devamlı toplanarak ve yeni üyeler seçerek kalite toplantılarına devam etmiştir.
Klinik Sitogenetikte Kalite Değerlendirme ve Standardizasyon çalışmaları
Bu çalışmalar İstanbul Üniversitesi Çocuk Sağlığı Enstitüsü önderliğinde başlatılmıştır. İlk toplantı 9-10 Kasım 1996 tarihinde düzenlenmiş ve ülkemizde sitogenetik uygulamalara getirilmek istenen standartlar ve yapılması istenilen kalite kontrol çalışmaları tartışılmıştır. Daha sonra 12-13 Eylül 1998 tarihinde gene İstanbul’da “ Klinik sitogenetikte standardizasyon ve kalite değerlendirme sistemleri “ konulu bir toplantı organize edilmiştir. Bu toplantıda Prof Dr Miny ABD ve Avrupa’daki uygulamalar hakkında bilgi vermiştir. Tartışmalardan sonra gönüllü olarak bu sisteme katılacakların değerlendirileceği bir mekanizma belirlenmiştir.
Değerlendirmeyi yapacak komisyona Prof Dr S. Başaran; Prof Dr N. Başaran; Prof Dr G.Lüleci; Prof Dr I. Bökesoy; Prof Dr M. Sakızlı ve Prof Dr M.Alikaşifoğlu seçilmişlerdir. Komisyonun en az 3 kişi ile toplanacağına karar verilmiştir.
Komisyon ilk toplantısını 31.07.1999 tariihinde Prof Dr M. Miny’nin katılımı ile gerçekleştirmiştir. Bu toplantıda sitogenetik çalışmaların yapıldığı bilinen 32 merkezden gönüllü olarak başvuran 21’inden toplantı öncesi gelen preparatlar değerlendirilmiş, iki merkezin örnekleri toplantı tarihinden sonra geldiği için değerlendirilememiştir. Sonuçlar puanlanarak gizli olarak ilgili laboratuarlara gönderilmiştir. Bu değerlendirme halen devam etmektedir.
Tıbbi Genetik Derneğinin Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan Genetik Hastalıklar Tanı Merkezleri Yönetmeliğinin hazırlanmasında da katkıları olmuştur.
Derneğimiz üyelerinden bazıları ülkemizi ve derneğimizi uluslar arası platformda da temsil etmektedirler:
- Avrupa ECA üyemiz Prof.Dr.Seher BAŞARAN
- Avrupa ESHG üyemiz Doç.Dr. Nurten AKARSU
